کتابخانه فاضلین نراقی

گامى نوین در احیاى آثار اندیشمندان شیعه

آثار علمى و عملى اندیشمندان شیعى و عالمان فرهیخته دینى، پیوسته موجب بهره‏مندى و هدایت جامعه انسانى بوده و مایه شکوفایى روزافزون در عرصه علم و دین را فراهم آورده است. از این رو، توجّه به زندگانى علمى و ارج نهادن به یادمانهاى ارزشمند این بزرگان، افق‏هاى جدیدى را فراسوى پژوهشگران و صاحب نظران اسلامى گشوده و احیاى تفکر دینى و پویایى اندیشه را باعث گردیده است.

در همین راستا، به دنبال پیشنهاد برخى از عالمان برجسته نراق و استقبال و ترغیب فضلاى حوزه علمیه قم مبنى بر قدرشناسى و پاسداشت مقام و منزلت علمى دو عالم برجسته جهان تشیع « ملا محمد مهدى و ملا احمد نراقى رحمهماالله » نرم‏افزار حاضر ـ که به سفارش کنگره بزرگداشت فاضلین نراقى، از سوى مرکز تحقیقات کامپیوترى علوم اسلامى طراحى و تولید شده است ـ به جامعه پژوهشگران و عالمان محترم تقدیم مى‏گردد. امید است این برنامه، گام کوچکى در جهت شناسایى و معرفى این دو عالم بزرگ شیعى به شمار رفته و مورد استفاده محققان عزیز قرار گیرد.

محتواى برنامه

از میان 37 اثر علمى ملا مهدى نراقى و 24 تألیف ملا احمد نراقى که در منابع تاریخى ثبت شده و کنگره بزرگداشت فاضلین نراقى نیز در پى احیاى آنهاست، در این برنامه کتب ذیل در اختیار کاربران قرار گرفته است.

الف) آثار ملا مهدى نراقى قدس ‏سره (1209 ـ 1128 ه . ق)

1 ـ جامع السعادات، 3 جلد، این کتاب که اثر محسوسى در هدایت مردم به انجام نیکى‏ها دارد، گویندگان و خطیبان نیز بهره فراوانى از مطالعه آن خواهند برد. 

2 ـ شرح الإلهیات من کتاب الشفاء، 2 جلد، این اثر، شرحى مَزجى بر فصل اوّل و قسمتى از فصل دوم تا مقاله دوم الهیات شفاء ابن سیناست و تقسیم‏بندى مطالب کتاب نیز نظیر تقسیم‏بندى کتاب شفاء مى‏باشد.

3 ـ معتمد الشیعة فى احکام الشریعة، کتاب حاضر، در برگیرنده قسمتى از مباحث کتاب الطهارة تا مبحث مستحبات تیمم است. مؤلف مباحث فقهى را در حد نیاز و با متنى روان به گونه استدلالى تدوین نموده است. طرح مباحث دقیق اصولى، فقه الحدیث روایات، بررسى و استقراء اقوال و نظریات فقها همراه با نظم در بیان مطالب از ویژگیهاى مهم این کتاب به شمار مى‏رود.

4 ـ جامعة الاصول، در این اثر، اصول عملیه برائت و استصحاب، و اصول لفظى و قواعد فقهى و اصولى که در ذیل آنها وجود دارد مورد بررسى قرار گرفته است.

5 ـ شهاب ثاقب در باب امامت، نگارنده این کتاب را به منظور پاسخگویى به شبهات مطرح‏شده در مسأله امامت، در ردّ کتاب یکى از دانشمندان اهل سنّت معاصرِ خویش نوشته است.

نویسنده با طرح مباحث تاریخى و با استناد به روایات و کتب تاریخى معتبر و نیز مطالب عقلى و کلامى، دلایل متعددى در باب حقانیت مذهب امامیه و اثبات امامت حضرت على علیه‏السلام اقامه نموده است.

6 ـ علم اخلاق اسلامى «ترجمه جامع السعادات»، 3 جلد، مترجم سید جلال الدین مجتبوى.

ب) آثار ملا احمد نراقى قدس ‏سره (1243 ـ 1185 ه . ق)

1 ـ مستند الشیعة فى احکام الشریعة، 19 جلد، این کتاب، یک دوره فقه استدلالى مبسوط از کتاب الطهارة تا آخر کتاب الإرث مى‏باشد و از نظر کثرت فروعات فقهى، جامعیت اقوال و نظریات، ایجاز و اختصار در عبارتها، طرح مهمترین مسائل و کاملترین دلائل و ترک مسائل غیر مهم و فروع نادر و قیاسهاى ضعیف، و اسلوب جدید و بلاغت در نوشتار در نوع خود کم‏نظیر است.

2 ـ معراج السعادة، که در بین کتب اخلاقى، نامى آشنا و اثرى گرانسنگ است، عمده دستورات اخلاقى آن به آیات قرآنى، احادیث نبوى و روایات مأثور از اهل بیت علیهم‏السلام مستند مى‏باشد.

3 ـ الرسائل و المسائل، 3 جلد، این کتاب دربردارنده مجموعه‏اى از سؤالها و جوابها در ابواب مختلف فقهى و اصول عقاید مى‏باشد.

4 ـ خزائن، شامل مجموعه‏اى از حکایتها و داستانها، مسائل اجتماعى، مسائل و معماهاى ریاضى، خاصیت اشیا، مسائل ستاره‏شناسى، ثواب عبادتهاى مختلف و مطالب متنوع دیگر است که مؤلف براى استفاده عموم مردم نگاشته است.

5 ـ عوائد الأیام، در میان تألیفات گوناگون فاضل نراقى این اثر از معروفترین و مشهورترین آثار به جاى مانده از وى مى‏باشد. در این کتاب، به دلیل تنوع موضوعات، در کنار اساسى‏ترین و مهمترین قواعد اصولى و فقهى، موضوعات و مباحث ادبى و رجالى ـ که فقیه در استنباط و اجتهاد به آنها نیاز دارد ـ با روشى جدید سامان داده شده است.

ج ) سایر کتب

ـ شرح حدیث رأس الجالوت، تألیف ملا عبدالصاحب محمد بن احمد نراقى قدس‏سره . این اثر نفیس، شرح مختصرى بر مناظره امام رضا علیه‏السلام و بزرگترین عالم یهودى معاصر وى به نام رأس الجالوت است که مؤلف با استناد به آیات قرآن کریم و احادیث اهل بیت علیهم‏السلام و نیز بیان نکات ادبى و مباحث دقیق منطقى و فلسفى، نکته‏هاى مبهم و رمزگونه این روایت ارزشمند را تفسیر و تبیین نموده است.

امکانات برنامه

1 ـ نمایش متن

در این قسمت از برنامه که مهمترین بخش به شمار مى‏رود، متن کامل 12 عنوان کتاب از آثار فقهى، اصولى و اخلاقى فاضلین نراقى در 37 جلد ارائه شده است و در متن برنامه، عناوین بابها با رنگى متمایز از متن اصلى کتاب نمایش داده شده و پاورقیهاى موجود در متن با علامت ویژه‏اى مشخص گردیده‏اند. از جمله قابلیتهاى موجود در این بخش، امکان برقرارى ارتباط دو سویه میان متن و فهرست مى‏باشد.

همچنین قابلیت تطبیق فهرست با متن انتخابى در دسترس کاربر قرار داشته و مى‏تواند از این طریق عنوان باب و فصل متن مورد نظر را مشاهده کند. امکان بزرگ‏نمایى متن و فهرست از دیگر امکانات بخش نمایش است که پژوهشگر را در جهت استفاده بهتر از برنامه یارى مى‏رساند.

2 ـ جستجو

در بخش جستجو امکانات متنوعى به منظور پژوهش در الفاظ و عبارات مورد نظر در اختیار کاربر قرار دارد. از جمله، کاربر مى‏تواند با استفاده از «جستجو در متن» فهرست کلمات کتبِ فعال در برنامه را به صورت الفبایى مشاهده کند و به امر کاوش و فهرست‏سازى در متن کتب بپردازد.

به کمک قابلیت «جستجو در فهرست» فهرستى از کلمات عناوین و سرفصلهاى کتابهاى فعال در برنامه به صورت الفبایى در دسترس قرار مى‏گیرد و پژوهشگر مى‏تواند جستجو و فهرست‏سازى در عناوین را به انجام برساند.

کاربر پس از درج واژه مورد نظر در «خط ورود» که در قسمت جستجو در متن و فهرست، و نیز در قسمت جستجوى ترکیبى به طور مستقل از یکدیگر وجود دارد، به کلمه دلخواه در فهرست منتقل خواهد شد. ضمن این که در مقابل هر کلمه، تعداد تکرار آن را مشاهده مى‏کند.

امکان تغییر دامنه جستجو یکى از قابلیتهاى مهم قسمت جستجوست که مى‏توان از آن طریق، تمام یا برخى از کتب را به عنوان دامنه جستجو انتخاب کرده و عملیات تحقیق را در آنها دنبال نمود.

ویژگى «فهرست‏سازى» یکى از امکانات پیشرفته در این برنامه مى‏باشد که با استفاده از این قابلیت کارآمد مى‏توان فهرستهاى پویا و متنوعى از کلمات به شکلهاى مختلف تهیه نموده و یک کلمه یا تمام کلمه‏هاى یک فهرست را جستجو کرد.

همچنین، به کمک علایم جانشینى (* و ؟) امکان ترکیب کلمات و حروف به گونه‏هاى مختلف با یکدیگر براى کاربر فراهم آمده و مى‏تواند انواع گوناگون جستجو را انجام دهد.

از قابلیتهاى دیگر این بخش، ارائه حاصل جستجو به صورت اجمالى و تفصیلى است؛ در قسمت اجمالى، نام کتاب، شماره جلد، شماره صفحه عرضه شده و در قسمت تفصیلى، متن جوابهاى جستجوشده در اختیار کاربر قرار دارد و براى هر مورد از جوابها، یک بند (پاراگراف) از متن کتاب انتخابى نمایش داده مى‏شود و عنوان جواب مورد نظر با رنگى متفاوت از متن قابل مشاهده است. امکان بزرگ‏نمایى، پژوهشگر را قادر مى‏سازد که متن کامل پاسخهاى ارائه شده را نیز بررسى نماید.

3 ـ یادداشت

چنانچه کاربر مایل به ذخیره‏سازى و ویرایش متنهاى مختلف برنامه باشد، از امکان «یادداشت» کمک خواهد گرفت. انتقال هر مقدار از متن کتب یا حاصل پژوهش به دفترچه یادداشت با حفظ وضعیت سطرها، امکان ویرایش، حذف و یا اضافه نمودن مطالب مورد نظر به متن از قابلیتهاى این قسمت به شمار مى‏رود.

همچنین، قابلیت تغییر خطوط، رنگ آنها و نیز امکان نگارش به زبان فارسى، عربى و انگلیسى در بخش یادداشت ارائه شده است. افزون بر امکان جستجوى کلمه یا عبارات در این قسمت، مى‏توان یک عبارت، کلمه یا حروفى از یک کلمه را با متن دیگر جایگزین نمود. ضمن این که امکان جایگزینى کلمات و حروف با ِاعراب و تشدید نیز در این دفترچه وجود دارد.

کاربر پس از انتقال مطالب دلخواه به دفترچه یادداشت مى‏تواند نسبت به ذخیره‏سازى آن با نام دلخواه به یکى از قالبهاى «نور، ویندوز عربى، ایران سیستم، کاتب، زرنگار و...» اقدام کند و یا پرونده‏هایى را که در یکى از قالب‏هاى مذکور ذخیره شده بخواند و ویرایش نماید.

4 ـ سایر امکانات

امکانات پژوهشى نظیر «حاشیه‏نویسى»، «علامت‏گذارى»، «رنگى کردن» و «نمایه‏گذارى بر متن»، کاربر را در استفاده بهتر از برنامه یارى مى‏رساند. از طریق گزینه‏هاى «حاشیه‏نویسى»، مى‏توان حاشیه‏اى را به اختصار یا تفصیل در هر قسمت از متن نوشت و در صورت نیاز به آن مراجعه کرد. همچنین امکان گزینش قسمتى از متن، به کمک «رنگى کردن متن» و انتخاب عنوان مورد نظر براى آن فراهم مى‏باشد. در این برنامه با استفاده از قابلیت «نمایه‏زنى» پژوهشگر مى‏تواند به دلخواه نمایه خاص و یا عنوان ویژه‏اى را براى هر قسمت از متن انتخاب کند و سپس فهرست نمایه‏هاى زده‏شده بر متن را به همراه نشانى آنها مشاهده نماید. قابلیت «علامت‏گذارى» کاربر را در بازیابى آسانتر مطلب مورد نظر در متن کمک مى‏رساند.

در بخش «زندگى‏نامه فاضلین» توضیحات کوتاه و مفیدى در مورد شرح حال و مهمترین وقایع زندگى «مرحوم ملا مهدى نراقى و ملا احمد نراقى رحمهماالله » ارائه گردیده و فهرست تألیفات این دو عالم فاضل در رشته‏هاى گوناگون قابل دستیابى است.

قسمت «درباره کنگره» به معرفى کنگره بزرگداشت فاضلین نراقى پرداخته و در آن نشانى پایگاه و پست الکترونیکى کنگره مشاهده مى‏شود.

در «امكانات جانبى برنامه»، قابليتهاى متنوعى وجود دارد. از جمله براى سهولت استفاده از برنامه، هفت نوع صفحه كليد رايج در اين برنامه گنجانده شده است. علاوه بر اين، امكان انتخاب هر يك از هفت نوع قلم نمايش در اين بخش وجود دارد.

ضمايم برنامه

«ويرايشگر فارسى و لاتين نورنگار» و برنامه «مبدّل نور» در بخش ضمايم اين برنامه گنجانده شده است.

شماره ثبت كتابخانه ملى ايران : 5109

كتب استفاده شده در كتابخانه فاضلين نراقي